به نام هستی ساز توانا
مقدمه ای بر مهندسی عمران
بشر از بدو ورود به عرصه فرهنگ ، وابستگی تنگاتنگی به عمران و آبادانی داشته است. لذا در دوران های تاریخی همواره فرهنگ پیش نیاز دسترسی به صنعت ، هنر، اقتصاد ، آموزش ، بهداشت و دیگر موارد مشابه بوده است.
در گذشته های دور دست کشف آتش نقطه عطفی در زندگی بشر به شمار می آید لذا اینجا بود که انسان از خام خواری عبور کرد. و با دسترسی به آتش خود را در مقابل سرما و درندگان گرسنه حفظ نمود ، به غارهای طبیعی و دست ساز پناه برد اما در همه جا از کره خاکی غار و امکان ایجاد آن وجود نداشت لذا با جذب گرمای آتش در زمستانهای سرد به سمت حفظ آن در یک محدوده بسته برآمد و کم کم پدیده ای به نام سرپنا ها مفهوم پیدا کرد.
اولین خانه های ساخته دست بشر محدوده های بسته ای بودند که به دلیل مصون ماندن از خطرحیوانات ، امکان تردد به داخل آنان را از دریچه ای تعبیه شده در سقف فراهم می نمود و بنا به نیاز پله های ارتباطی اولیه درست شدند.
پس از ورود به عرصه جدید زندگی : شامل کشف آتش،دسترسی به فلزات اولیه،تولید محصولات کشاورزی وایجاد زیستگاه های ابتدایی،انسان بیش ازپیش نیازبه حریم خصوصی ومحدوده ای برای آرامش و آسایش پیدا کرد. پس به قید ضرورت ذهن او برای در هم آمیختن پارامترهایی چون چوب ، سنگ و خاک جاری گشت و وبا آزمون و خطاهای فراوان برآن شد تا به جایگاه برتری درطبیعت دست یابد ، نهایتا این تلاش به ثمر نشست و خشت خام ساخته شد و خواسته یا ناخواسته در مجاور آتش قرار گرفت و آجر خلق گردید.
با در هم آمیختن آجر، خاک و سنگ دیوار های اولیه شکل گرفتند و با تیرهای چوبی ، شاخ وبرگ وخاک رس پوشش سقف پدید آمد.
با ظهور آجر نوآورانه متنوعی درعرصه ساخت و ساز رقم خورد و انقلابی در زندگی بشر ایجاد نمود زیرا به راحتی میتوانست به مواد خام او دسترسی پیدا کند و آنرا بسازد.
به گواهی تاریخ و حوضه باستانشناسی قدیمی ترین آجرهای عهد باستان هفت هزار سال پیش در زیگورات چغازنبیل استفاده شده وبازمانده ای ازاین بناء تاریخی در هفت تپه خوزستان پابرجاست.
با ظهور تمدنها زیر ساخت هایی چون بارگاه ها ، قلعه های ، شهرها ، روستا ها ، عبادتگاه ها ، پلها و راهها بوجود و با گذشت قرون متمادی تکامل یافتند.
در طول مدت تکامل، بشر مواد طبیعی چون سنگ گچ و سنگ آهک را شناخت و به خواص خاک رس پی برد ، و ماسه ناشی از سیلاب رودخانه ها دست شناخت و به دانش فراوری آنان رسید ، به چرایی وچگونگی استفاده از آنان آگاه شد و با درهم آمیختن آنان به مواد جدیدی چون ساروج ، پودر آهک گچ دست یافت و نهایتا موادی چون شفته آهک و ماسه آهک را ساخت.
زیستگاهای اولیه بشرشامل شهرها و روستا ها پیش تر ازبنا های شاخص عهد قدیم شکل گرفته بودند زیرا از دل آنها امپراطوری ها و سلسله ها جوانه زدند و نیز اولین ساخت و سازهای صورت گرفته توسط انسانها محدوده هایی برای زندگی شخصی و متعاقبا خانوادگی بوده است که خانه و حریم خصوصی نام گرفت.
امپراطوری های بوجود آمده برای تسلط و دفاع از سرزمینهایشان نیاز به راه های دسترسی داشتند لذا اقدام به بازسازی و نوسازی راه های قدیمی و ایجاد راهها و شاه راههای جدید می نمودند و نیز درطول مسیرراه سازی به قید ضرورت باید ازدره ها و رود خانه هاعبور میکردند و با داشتن دانش وآگاهی که
در خصوص استفاده از موادی چون آجر، سنگ ،آهک ،خاک رس ، شفته آهک و ساروج داشتند، شاخه های راهسازی و پل سازی خود را ارتقاء بخشیدند و بدین ترتیب دیگر شاخه های عمران و آبادانی مانند: بارگاه ها ، کاخ ها ، عبادتگاه ها ، قلعه ها و بازارها را مانند راه سازی سمت و سو ویژه ای به خود گرفت و منجر به پدید آمدن بناههای باعظمتی گردید که برخی از این آثار تاریخی با ارزش تا به امروز هنوز پابرجا مانده اند.
پدیده ساخت و سازپس از پشت سر نهادن فراز و نشیب های فراوان و گذر از حوادث قهری و جنگهای ویرانگر با آزمون و خطاهای زیاد، ارتقاء پیداکرد و به کیفیت مطلوب زمان خویش رسید.
با پیدایش فرهنگ و کشف علوم توسط بشر و تاثیر گذاری این دو پدیده بر زندگی در اعصار گذشته، ساخت و ساز به عنوان یک صنعت ودانش، موازی با دیگر دانسته ها شامل ریاضیات، فیزیک و شیمی پیش رفت و به ساخت و ساز در قرن حاضر تبدیل شد.
اینک مهندسی عمران و معماری با عبور از پیچ و خم های فراوان روزگار و آمیختن شدن با فرهنگهای مختلف، با اقلیم های گوناگون خوی گرفته وسازگارشده است.
و نتیجه اینکه این شاخه بی انتها ازعلم با بهره گیری ازعلوم جاری در دنیا و برای تامین نیاز انسانها همواره راه خود را بپیش میبرد و در طی کردن مسیر هر روز شکل جدیدی از ساخت را به بشریت عرضه می دارد.
سیاوش دل انگیزان
